الگوهای سلامت از دیدگاه روانشناختی

 الگوهای سلامت

دانشمندان در تعریف سلامت سه الگوی عمده را برگزیده اند :

 الف) الگوی پزشکی: عقیده کلی الگوی پزشکی این است که سلامت یعنی فقدان یکی یا چند مورد از موارد مرگ[1]، بیماری[2]، ناراحتی[3]، ناتوانی[4] و نارضایتی[5] که در انگلیسی به آنها «5d» گفته می شود. بنابراین فرد اگر بیمار یا در حالت مرگ نباشد در حالت سلامت به سر می برد. پیروان الگوی پزشکی عمدتاً بر تبیین زیست شناختی بیماری متکی بوده و تمایل دارند که بیماری بر حسب بدکاری اندام‌ها، سلولها و سایر سیستم‌های زیست شناختی تبیین شود. در الگوی پزشکی، با مشکلات اجتماعی که بر سلامت اثر می گذارند سروکار ندارد. در این الگو سلامت از طریقه معالجه بیماری یا توانبخشی ناحیه ای از بدن که آسیب دیده است، برقرار می شود. این الگو چون بیشتر بر فرآیندهای زیست شناختی متمرکز است دارای محدودیت‌هایی است. تکیه بر تفکر زیست شناختی نمی تواند سبب درک درستی از سلامتی بر حسب عوامل روان شناختی و اجتماعی باشد و همین طور نمی تواند در ایجاد سلامت بوسیله پیشگیری از بیماری‌هایی که در اثر سبک زندگی ناسالم و رفتارهای تخریبی بوجود آمده اند، موفق باشد (به نقل از باباپور،1381).

ب) الگوی محیطی : این الگو از تحلیل نوین اکو سیستم و خطرات محیطی به سلامت انسان پدید آمده است. در این الگو سلامت بر حسب کیفیت سازگاری فرد با محیط به هنگام تغییر شرایط تعریف شده است. این الگو تأثیرات وضعیت اقتصادی، اجتماعی، آموزش و عوامل محیطی چندگانه بر سلامت شخصی را در بر می گیرد. الگوی محیطی بر وضعیت‌ها و شرایط خارج از فرد که بر سلامت او تأثیر می گذارد، متمرکز است. این شرایط مشتمل است بر آب و هوا، شرایط زندگی، در معرض مواد مضر قرار گرفتن، شرایط اقتصادی- اجتماعی، روابط اجتماعی و نظام مراقبت از سلامت. از برخی جهات دیدگاه الگوی محیطی درباره سلامت شبیه نظریه‌های فلسفی است که سلامت را به تعاملات موزون با همنوعان و محیط مرتبط می داند – وقتی محیط تغییر می کند، تعامل فرد با آن نیز باید تغییر یابد تا این نظام باقی بماند- بر اساس این رویکرد بیماری و عدم سلامت یعنی ناموزونی انسان با تعاملات محیطی(ادلین، 1999؛ به نقل از باباپور،1381).

مطلب مشابه :  هوش هیجانی چیست؟

پ) الگوی کلی نگر[6]: این الگو سلامت را بر حسب کلیت شخص، و نه بر اساس بخش بیماری از بدن، تعریف می کند. الگوی کلی نگر، جنبه‌های فیزیولوژیک، روانی، اجتماعی، معنوی و محیطی افراد و جوامع را شامل می شود و بر سلامت بهینه، پیشگیری از بیماری و حالت‌های روانی و هیجانی مثبت متمرکز است. الگوی کلی نگر، سلامت معنوی را نیز در بر می گیرد که الگوی پزشکی فاقد این بعد می باشد. این الگو سلامت را حالت بهینه و یا رفتارهای مثبت می داند. این الگو معتقد است که سلامتی ایستا نیست بلکه فرآیند پویایی است که تمام تصمیماتی را که روزانه می گیریم در نظر می گیرد. بنابراین تمام تصمیمات ما بر سلامت و تندرستی مان اثر می گذارد(همان منبع).

[1] death

[2] disease

[3] discomfort

[4] disability

[5] dissatisfaction

. Holistic 1