معماری بومی اقلیم سرد

4-16 اثر رطوبت در ساختمان

رطوبت در ساختمان باعث می¬شود که دیوارهای ساختمان نمور شده و مکانی مناسب برای رشد و نمو انواع میکروبها و باکتریها گردد وجود رطوبت در فضاهای مسکونی باعث سرماخوردگی های مکرر و بروز امراضی چون رماتیسم و نظایر آن خواهد شد.

وجود رطوبت باعث عرق کردن دیوارهای فضا می¬شود و اگر میزان این رطوبت از حد معینی تجاوز کند، منجر به حل شدن املاح نمکی در مصالح شده و آثار آن به صورت شوره و سفیدک بر سطوح فضاها خودنمایی می کند. این نقیصه کمک فراوان به رشد انواع قارچها کرده و افزون بر آن، بوی ناخوشایندی به وجود می آورد و زندگی در این محلها را با ناراحتی مواجه می سازد. اثرات مداوم رطوبت در ساختمان باعث تغییر شکل یافتن بسیاری از مصالح در استخوان بندی بنا، به خصوص پوسیدگی چوبهای به کار رفته در ساختمان و زنگ زدگی در و پنجره های فلزی و کابینتهای آشپزخانه می شود. در موارد دیگر، باعث نرم شدن سطوح گچ کاری و کوپ کردن آنها و در نتیجه جدا شدن از سطح دیوارها می گردد.

در این موارد، می توان با تهویه ی طبیعی و اصولی در ساختمان و همچنین با استفاده از دستگاههای گرم کننده که می¬توانند تعرق سطوح دیوارها و در نتیجه نم ساختمان را به میزان قابل توجهی کاهش دهند، جلوی رطوبت یا افزایش آن را گرفت.

4-17 اثرات آب باران در ساختمان

اقلیم های مرطوب و نقاطی که بارندگی فراوان باشد، آب باران می¬تواند در ترکها و درز ناچیز دیوارهای ساختمان و یا ریشه بنا اثر کند و بنا را دچار نشست کرده و ترکهای عمیق به وجود آورد و در مجموع موجب پیدایی رطوبت در کل ساختمان می شود که به شرح آن می پردازیم.

برای پیشگیری از این نقیصه می توان به اصول پی سازی صحیح و قیراندودهای افقی بر روی پی و کرسی¬ها و اتصال قیراندودهای عمودی در پشت پی ها و دیوارهای بنا آن را تا سطح زمین طبیعی عایق ساخت. استفاده از کوره¬پوش در زیر فضای مسکونی و با به کار بردن نوع سنگهای کروی و استفاده از قیراندود در کف¬سازی و در سقفها و با بهره¬گیری از شیروانی با اصول صحیح آبروها و ناودانی، ساختمان را محافظت کرد. در مواردی که زمین و محوطه¬ی اطراف ساختمان از زمینهای بسیار مرطوب و نمناک باشد، می توان به وسیله زهکشی بنا را عاری از رطوبت های شدید کرد. ( شکل های ۱۱و۱۲ )

4-18 اثر باد بر ساختمان

یکی از عناصر مؤثر در اقلیم شناسی، وجود بادهایی است که در سطح زمین به وجود می آید. این بادها هر یک دارای مرکزیت می باشد که در نتیجه بادهای موسمی، قطبی، نیمه استوایی و بادهای پراکنده و محلی را به شکلهای مختلف پدید می آورد. وجود این بادها و اثر برخورد آنها با ساختمانها، خالی از اشکال نیست. مسلماً ساختن بنا در مناطق بادگیر و در مسیر وزش بادها، عوارض، خطرناک و خساراتی را بر ساختمان وارد می آورد که به شرح آن می پردازیم

۱ـ زندگی در ساختمان هایی که در خط و مسیر حرکت بادها ساخته می¬شوند، از نظر روحی آزاردهنده هستند. مهم ترین عامل آزاردهنده در این گونه ساختمانها، وجود اصواتی است که در روز و خصوصاً شبها از برخورد و پیچشهای باد حاصل می¬شود به طور مداوم اثرات نامطلوب بر اعصاب و روان ساکنین این بناها خواهد گذاشت.
۲ـ دیده شده که بادهای مختلف بناهای سبک را تخریب کرده و خسارات مالی و جانی بر جای گذارده است. در این مورد بایستی دیوارهای خارجی قطور و بناها فاقد ارتفاعی بلند و چند طبقه باشد و از ساخت بناهای منفرد در دشت و مکانهایی که پیوسته در جهت حرکت و مسیر بادهای ذکر شده می باشند، خودداری شود.
۳ـ بناهایی که دارای شیروانی و پوششهای مشابه می¬باشد، بایستی شیب بندی شیروانی و خرپا به صورت یک طرفه و شیب تند آن در جهت باد باشد. عدم توجه به این اصول موجب می¬شود تا باد به راحتی شیروانی خرپاهای مضرس کارخانجات بزرگ را از جا کنده و یا واژگون کند و در مواردی شیروانی و نیمه خرپا و خرپاهای معمولی را از جای خود بلند کرده و در اطراف پراکنده و سرنگون می سازد

4-19 تقلیل دادن شدت باد

تجارب هنر معماری چند هزار ساله راههای جلوگیری از تخریب بنا را که از رهگذر بادهای مختلف حاصل می شود، آزموده که استفاده از آنها بدین شرح می باشد.

الف:  برای پیشگیری از بادهای شدید از وجود بادشکنها که به صورت بوته و گیاه و دیوارهای قطور آجری و یا ردیف بندی درختان بلند با رعایت فواصل معلوم که تا نزدیکی بناها کاشته می¬شود، استفاده می¬گردد.
ب:  چنانچه شدت باد زیادتر باشد می¬توان با موانعی نظیر درختکاری به صورت ردیف بندیهای منظم و درختکاری پراکنده در بین آنها از فاصله های دور تا نزدیکی بناها از شدت باد به مقدار زیاد کاست. میزان این کاهش بین ۵۰ تا ۶۶ درصد می¬رسد و از سرعت باد که در مواردی تا ۳۲ کیلومتر در ساعت می رسد، به مقدار زیادی می کاهد.

توجه: استفاده از موانع آجری و یا دیوارهای خشتی و گِلی قطور باید طوری باشد که در تابستان مانع از رسیدن بادهای خنک کننده و نسیمهای ملایم به بناها نباشد. ( شکل های ۱۳ و ۱۴ )

ج: در مناطق خشک کویری حرکت باد، ماسه های روان را به داخل روستاها و شهرکها و شهرها می کشد، که این خود برای سلامت انسان ها زیانبار است.از این رو از وجود درختان کاج که ریشه¬ی خود را به سرعت در اعماق زمین و تا ۷۰ متری به آب می¬رساند، سود برده و این درختها را به صورت کمربندی در اطراف شهرها می¬کارند. این روش به میزان قابل توجهی به مطلوب سازی آب و هوا کمک کرده و باعث خنک کردن نسبی مناطق مذکور می¬شود. نتیجه کاربرد این روش را می¬توان در شهر خواف در نزدیکی مرز ایران و افغانستان به خوبی مشاهده کرد، که اثرات مهمی در سالم سازی محیط زیست آن منطقه داشته است.

د: در مناطق بادگیر، به ارتفاع باز شو پنجره و نورگیر باید توجه شود که دست انداز آنها بیش از ۱۵۰ سانتیمتر انتخاب گردد تا کوران هوا و باد باعث اختلال در نظم زندگی و فضاهای داخلی ساختمانهای مسکونی و عدم کارآیی واحدهای آموزشی و اداری و درمانی و موارد دیگر نگردد.

بدیهی است اگر حرکت باز شو پنجره، در جهت محور افقی باشد، می توان به میزان قابل توجهی وزش باد و کوران را به داخل فضاها کنترل کرد.

4-20 اقلیم شناسی ایران

ایران در عرض جغرافیایی ۲۵ درجه و ۴۰ ثانیه و به صورت فلاتی بلند می باشد و اکثر زمینهای آن بیشتر از ۴۷۵ متر از سطح آبهای سواحل خلیج فارس ارتفاع داشته و در قسمت معتدل نیم کره ی شمالی واقع شده است.
ایران از دو حوزه دارای دریا است. حوزه ی خلیج فارس و اقیانوس هند و حوزه¬ی شمال دریای خزر که بزرگترین دریاچه دنیا می باشد. در کناره های حوزه ی شمالی، سلسله جبال البرز و از طرف دیگر سلسله کوههای زاگرس مانع از رسیدن هوای معتدل مرطوب و سرد به قسمتهای میانی و کویری کشور می¬شود. به طوری که این عوامل باعث شده که نقاط مختلف ایران دارای آب و هوائی متمایز از یکدیگر باشد و به نام اقلیم چهارگانه مشهور شده که ذیلاً به شرح آن و معماری آن اقلیمها می پردازیم.

۱ـ اقلیم معتدل و مرطوب ( سواحل دریای خزر ).

۲ـ اقلیم سرد ( کوهستانهای غربی ) و سرزمین های آن اقلیم

۳ـ اقلیم گرم و خشک ( فلات مرکزی ایران ).

۴ـ اقلیم گرم و مرطوب ( سواحل جنوب و خلیج فارس ).

دانلود متن کامل پایان نامه :

دانشکده معماری با رویکرد معماری بومی  شهرستان ملایر

4-21 معماری بومی اقلیم سرد

الف:  بناهای این خطه به شکل متراکم در جوار یکدیگر با دیوارهای ضخیم و از نوع مصالح مقاوم ساخته می شود. چنانچه نوع دیوارها به شکل دوجداره و سقفها دو پوششه انتخاب گردد، عایق اصولی به وجود خواهد آمد.
ب:  پنجره ـ بازشو ـ و نورگیر باید در ابعادی تعبیه شود که از هدر رفتن گرما از فضاهای داخلی به خارج ساختمان جلوگیری کند. چنانچه پنجره دوجدار ساخته شود، به مراتب بهتر است.

ج:  در طراحی ساختمانها باید ابعاد سطوح خارجی که به عنوان نمای ساختمان شناخته می شود بسیار کم باشد. تعداد پنجره های لازم جهت رسیدن نور به فضاهای داخلی ساختمان تعیین شود و در انتخاب نوع مصالح تیره رنگ در نما و نحوه¬ی زبری آن در اجرای نماسازی نیز باید توجه گردد. کسمایی مرتضی 1389 ).