معماری پایدار در زمینه های طراحی مسکونی

طراحی برای بازگشت به چرخه زندگی

اصل طراحی برای بازگشت به چرخه زندگی [1] دومین اصل از معماری پایدار است و بر این فکر و یا نظریه استوار شده است که ماده از یک شکل قابل استفاده تبدیل به شکل دیگری می‌شود، بدون اینکه به مفید بودن آن آسیبی رسیده باشد.

از سوی دیگر به‌واسطه این اصل، یکی از وظایف طراح، جلوگیری از آلودگی محیط است.

این نظریه برای رسیدن به این منظور در سه مرحله، ساختمان را مورد بررسی قرار می‌دهد. این مراحل به ترتیب عبارتند از:

مرحله پیش از ساخت، مرحله در حال ساخت و مرحله پس از ساخت.

باید توجه داشت که این مراحل به یکدیگر مرتبط بوده و مرز مشخصی بین آنها وجود ندارد. برای مثال، می‌توان از مواد بازیافتی در مرحله پس از ساخت یک ساختمان به عنوان مصالح اولیه در مرحله ساخت ساختمانی دیگر استفاده کرد.

 

3-4-8- طراحی برای انسان

اصل طراحی برای انسان[2] ، آخرین و شاید مهمترین اصل از معماری پایدار است. این اصل ریشه در نیازهایی دارد که برای حفظ و نگهداری عناصر زنجیره‌ای اکوسیستم لازم است که آنها نیز به نوبه خود بقای انسان را تضمین می‌کنند.

این اصل دارای سه استراتژی نگهداری از منابع طبیعی، طراحی شهری-طراحی سایت و راحتی انسان است که تمرکزشان بر افزایش همزیستی بین ساختمان و محیط بیرون از آن و بین ساختمان و افراد استفاده کننده از آنهاست.

در واقع می‌توان گفت که برای رسیدن به معماری پایدار، طراح باید این مراحل و اصول را که تعریف کننده یک چارچوب اصلی برای طرحی پایدار است را در طرح خود لحاظ و برحسب مورد ترکیب و متعادل کند.

 

3-4-9- ارائه راهکارهای موردی طراحی

1)      به حداکثر رساندن آسایش انسان به واسطه انجام : جذب نور روز، منظر دلپذیر، کیفیت مناسب هوا، عایق صوتی مناسب، کنترل مناسب دما، کنترل دلخواه رطوبت، مراقبت های موثر کیفیتی و پیش بینی های لازم ایمنی، کنترل مناسب انسانی ……….

2)      برنامه ریزی کارآمد جهت: سیلان و تحرک مناسب مصرف کنندگان در فضا، ایجاد امنیت قابل تحقق، سهولت در انصباق و تغییر پذیری، قابلیت پاسخگویی در برابر خواسته ی مصرف کنندگان، درهم آمیختگی سازه ساختمان با تاسیسات……

3)      طراحی برای تغییر توسط: طراحی ساده و مدولار که خود بتواند با توسعه و افزایش نیازمندیها وفق دهد، ایجاد سهولت جهت تغییر نقشه و کارکردها در درون بنا ……….

4)      به حداقل رساندن فضاهای قابل استفاده توسط: تقلیل مساحت باغچه ها در داخل ساختمان، حداقل نمودن فضای کانال کشی های هوا، حداکثر نمودن در هم آمیختگی عناصر سازه ای و تاسیساتی، برطرف نمودن ضرورت سقف کاذب در ساختمان.

5)      به حداقل رساندن هزینه های جاری برای انرژی: با استفاده از حداکثر انرژی های مجانی مانند نور روز، گرمای خورشید، باد …….، کنترل تغییرات دما، عایق کاری حرارت مناسب، روش های موثر و مناسب کنترل و نظامهای کارآمد ساختمانی و بکارگیری گیاهان ………..

6)      به حداقل رساندن هزینه ی احداث ساختمان توسط: تقلیل فضاهای تاسیساتی و موتورخانه، تقلیل پیچیدگی در فضا و عناصر خدماتی، هماهنگسازی سازه و عناصر خدماتی، استفاده از سازه کارآمد…….

7)      تقلیل هزینه نگهداری ساختمان توسط: استفاده از مصالح با دوام، تجهیزات با عمر زیاد، سیستم های کنترلی محیطی ساده و قابل اطمینان، دسترسی مناسب برای نگهداری و تعمیرات …….

8)      حفاظت و ارزش بخشیدن ارزش های طبیعی به واسطه: در هم آمیختگی با طبیعت وحشی و حیوانات و توجه به پایداری کلیه میکرو ارگانیسمها، توجه به شرایط سبز، جمع آوری آب باران و بازیافت آب شیرین، بازیافت موثر از فاضلاب و به کارگیری آن ………

با توجه به طرح اهداف طراحی پایدار، شاخصهای کلیدی در اهداف طراحی پایدار محیطی از قرار ذیل می باشد:

1)      اجتناب از کلیه مواد شیمیایی که در ساخت و استفاده به لایه ازون صدمه می رساند.

2)      جایگزینی مصالحی که به تدریج فرسوده می شوند و در محیط آلودگی ایجاد می کنند.

3)      طراحی برای حداکثر استفاده از نور روز حتی در مکانهایی که معمولا محدودیت دارند.

4)      به کارگیری امکانات، برای تهویه طبیعی در چارچوب یک برنامه کلی تنظیم شرایط محیطی که انرژی را به حداقل رسانده و آسایش را به حداکثر سوق دهد .

5)      بهترین استفاده از شیوه های انفعالی انرژی خورشیدی برای دریافت گرما و سرما در اغلب اوقات.

6)      اطمینان از روش های کنترل ساده و غیره پیچیده در ساختمان.

7)      یافتن شیوه ها و موقعیت هایی در بستر طرح که بتوان در آن انرژی الکتریکی بدست آورد.

8)      شناسایی استعدادهایی که بتوان از حرارت زمین بهره مند شد.

9)      حداقل سازی مصرف آب، تصفیه فاضلاب و به کارگیری مجدد آن.

10)    حداقل سازی از دست دادن آب باران با تقلیل محوطه سازی با مصالح سخت و توجه به روشهای جمع آوری مناسب آب.

11)    ایجاد محیط مطبوع خارجی توسط به کارگیری سایبان برای مناسب سازی تابش تابستانی و افزایش رطوبت نسبی در صورت لزوم.

12)    بهترین استفاده از مصالح قابل بازیافت و یا قابل بازسازی.

 

3-4-10- ارائه راهکارهایی جهت کاربردی کردن ویژگی های توسعه و طراحی پایدار در امر ساخت و ساز(مداحی و همکارانش):

1)  جهت مند کردن یارانه ها:

اختصاص یارانه ها در بودجه عمومی کشور به مسائل و راهکارهایی که زمینه عمومی جامعه را در به انجام رساندن نکات حائز اهمیت طراحی پایدار فراهم کند.

2)  انجام سیاست های تشویقی و تنبیهی:

  • تشویق استفاده از اجزاء مناسب مانند درب و پنجره و بازشوهای دو جداره، عایق های حرارتی و …… همچنین حمایت از تکنولوژی های جدید جهت بهینه سازی مصرف انرژی و استفاده از انرژی های تجدید پذیر (مانند باتری های خورشیدی، سیستم های هوشمند کنترل و …) از طریق اعطای وام های کم بهره جهت حمایت از این صنایع و تلاش برای ارائه راهکارهایی جهت رونق بازار این گونه عناصر و تکنولوژی ها
  • در ارتباط با گروه های مهندسی مشاور، حمایت مالی و اعتباری در سطح کشور و حتی بین المللی از مشاورینی که طراحی آثار خود را هر چه بیشتر با مدنظر قرار دادن نکات طراحی پایدار انجام می دهند. همچنین ارجاع بیشتر کارها به این گونه از مشاورین و با اختصاص امتیازات خاص هنگام ارائه کار
  • برگزاری مسابقات معماری در مناطق مختلف کشور و با موضوعات متفاوت (بخصوص با تاکید بر مسکن) با توجه به ویژگی های طراحی و معماری پایدار جهت کشف انواع راهکارهای بوم شناسی (ویژگی های بوم شناختی بستر در یک نگاه کل نگر در هر منطقه) برای ارائه الگوهای مناسب و راهکارهای قانونی به دستگاههای نظارتی جهت کنترل امر ساخت و ساز
  • در ارتباط با پیمانکاران و انبوه سازان ارائه وام کم بهره و ارزان، همچنین ارائه دادن تکنولوژی های جدید و عناصر مناسب و ارائه اعتبارهای حقوقی و امتیازهایی هنگام ارجاع کار در مناقصه ها به پیمانکارانی که در اجراء اسلوب طراحی معماری پایدار را رعایت کنند.
  • وضع سیاستهای تنبیهی برای کارفرمایان و پیمانکاران و حتی مشاورانی که با عدم توجه به این نکات در امر ساختمان زمینه های روز معماری پایدار را متزلزل می کنند مانند اخذ جریمه یا حذف امتیازها برای مشاورین و پیمانکاران و یا به عنوان مثال کنترل میزان مصرف ساختمان ها که در صورت افزایش میزان مصرف اخذ جریمه از کارفرما و یا حتی خراب کردن بنا و ……(مدیریت بعد از ساخت و کنترل کیفیات آن) از راههای بازدارنده است.

3)  مدیریت پروژه و طرح:

از طریق انتخاب عامل چهارمی بر نحوه اجرای این نکات و راهکارهای ابتکاری نظارت داشته باشد. همچنین توجه به مدیریت انرژی انسانی در امر ساختمان سازی از طرح تا انتهای اجرا و تایید طراحها به خصوص در زمینه ویژگی های طراحی پایدار از طرف این دستگاه های نظارتی (مثلا عامل چهارم) و همچنین صدور شناسنامه برای ساختمان هایی بر اساس توجه به این معیارهای طرح شده بعد از کنترل های دقیق.

4)  نظارت و کنترل:

سازمان هایی مانند پلیس ساختمان و یا دستگاه های نظارتی در امر ساخت و ساز در اجرای ساختمان بر اساس ویژگی های طراحی پایدار نظارت کامل داشته و برخورد قاطع در صورت عدم رعایت اصول داشته باشند(مانند پلمپ کردن ساختمان، تخریب و ……).

5)  طرح انرژی های جایگزین و رواج تکنولوژی ها و مصالح و الگوهای جدید:

  • استفاده از انرژی خورشید از طریق استفاده ار باتری های خورشیدی و یا ساخت و توسعه نیروگاه های خورشیدی در مناطقی که آفتاب مناسب دارند.
  • استفاده از انرژی باد از طریق نیروگاه های بادی (مانند نیروگاه بادی در نیشابور).
  • استفاده از نیروگاه های زمین حرارتی(در اردبیل).
  • استفاده از سیستم های پیشرفته کنترل هوشمند کیفیات آسایش.
  • استفاده از مصالح قابل بازیافت.
  • استفاده از عایق های حرارتی در بدنه ها و سقف ها.
  • استفاده از بازشوهای دوجداره و درزگیری مناسب تمام منافذ.
  • استفاده از فیبرهای نوری جهت انتقال روشنایی به داخل.
  • بهره گیری از آب های استفاده شده و تصفیه مجدد آن جهت استفاده به عنوان آب غیر قابل شرب.
  • جمع آوری فاضلاب ها و استفاده از گازهای متصاعد شده ار آن جهت تامین انرژی از طریق منابع سپتیک.
  • معرفی و استفاده از تکنولوژی ها و الگوهای موفق مانند نماهای دو پوسته و…..
  • حمایت از ابتکارات و نوآوری هایی که در سطح کشور و جشنواره ها ارائه می شود.

6) ایجاد رنگ تعلق و افزایش مشارکت اجتماعی:

اهمیت به حضور روانشناسان و جامعه شناسان و تاثیر تحقیقات آنان جهت اعمال در پروژه ها در مشاورین و ارائه راهکارهایی جهت افزایش حضور و همچنین تشویق مدیریت مشارکتی با حضور مردم مانند تشکیل شورای محله و یا حتی نظر خواهی از ساکنان و کاربران جهت اعمال نظر در روند شکل گیری طرحها و یا بهره گیری از راهکارهای شهرسازی مانند ایجاد فضای شهری مناسب جهت افزایش تعامل افراد و …….

7) آموزش و فرهنگ سازی: از طریق

  • تاسیس رشته هایی که به صورت تخصصی به عنوان رشته های بینابین، به این اصول بپردازند مانند معماری و انرژی
  • گنجاندن واحدهای درسی یا سرفصل در دروس مرتبط با امر ساخت و ساز در رشته هایی مانند معماری و شهرسازی( مانند اقلیم و معماری، انرژی و معماری، طراحی معماری بر اساس معماری پایدار).
  • ارائه دروس اختیاری در سطح آموزش عالی و حتی سطوح پایین تر آموزش جهت افزایش حساسیت نسلهایی که آینده را شکل می دهند.
  • پخش، آگهی ها و برنامه های تلویزیونی و بروشورهایی که سطح حساسیت جامعه نسبت به این اصول بالا می برد.

•           تشویق به افزایش مشارکت از طریق رویکرد به اجتماع و ایجاد فضاهای مشارکتی و جمعی یا تجمع نمودن فضاها جهت بهره گیری جمعی هرچه بیشتر از توان بالقوه ای که در حرکت های جمعی نهفته است و همچنین کاهش هزینه ها

[1] Life Cycle Design

[2] Humane Design

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی معماری پایدار در زمینه های طراحی مسکونی