منابع مقاله درمورد سیاست های جمعیتی، تنظیم خانواده، ایجاد اشتغال

سیاست های مستقیم به صورت بی واسطه، به منظور تغییر ساختار جمعیت انجام می گیرد اما سیاست های غیر مستقیم همان سیاست های عمومی اجتماعی ـ اقتصادی است که در جهت سوق دادن کشور به سوی ایجاد تحولاتی در ترکیب و حرکات جمعیت می باشد که در سطح کشور اتخاذ و اجرا می شود.
بنابراین می توان گفت سیاست های جمعیتی مستقیم آن دسته از سیاست های محسوس است که هدف از اجرای آنها کاملاً مشخص و واضح می باشد. مانند تشویق موالید، مبارزه با مرگ و میر، پیشگیری از بارداری و غیره اما سیاستهای غیر مستقیم در قالب سیاست های ضمنی اجتماعی گنجانده می شوند که هدف از اجرای آن نیز بر همگان مشخص نیست. از جمله، افزایش سطح سواد زنان و گسترش حضورآنان در عرصه اجتماع را می توان مصادیق سیاستهای غیر مستقیم دانست. 53
نوع دیگر از سیاست های جمعیتی، سیاست های ناظر بر جنبه های کمی و کیفی جمعیت می باشد که توضیح آن در ادامه خواهد آمد.
2-4)سیاست های جمعیتی کمی و کیفی
سیاست های جمعیتی از نظر ماهیت دارای دو جنبه می باشند که عبارتند از کمی و کیفی، “جنبه کمی” به افزایش یا کاهش جمعیت، گسترش یا محدودیت ابعاد شهر ها و میزان مهاجرت مربوط می شود. در حالیکه “جنبه کیفی” با تندرستی جمعیت ها، نظارت بر امر ازدواج، بهداشت و تامین اجتماعی و آموزش مهارتها و تخصصها در ارتباط است.54
به عبارت دیگر می توان گفت سیاست های کمی در واقع به بعد آماری جمعیت و اعداد و ارقام آن مرتبط است. در حالی که سیاست های کیفی به کیفیت سلامت جامعه توجه دارد. در پایان نیز به سیاستهای جمعیتی از نظر دامنه فعالیت آنها اشاره خواهد شد.
3-4)سیاست های جمعیتی خرد و کلان
سیاست های جمعیتی از نظر دامنه فعالیت به دو دسته، سیاست های خرد و کلان تقسیم می گردند.
“سیاست های جمعیتی سطح کلان” در بسیاری از آثار و نوشته ها تحت عنوان “نظریات جمعیت شناسی” مورد بحث و بررسی قرار می گیرند. و منظور از آن، سیاست هایی است که اولاً در سطح بسیار وسیع و گسترده اتخاذ می شوند به گونه ای که کل جامعه را در بر می گیرند ثانیاً حالت انتزاعی و نظری دارند.
در حالیکه “سیاست های جمعیتی خرد” سیاست هایی هستند که در سطح محدودتر اجرا می شوند یعنی به جای کل جامعه، بخشی از آن را هدف قرار می دهند و حالت عینی و ملموس و اجرایی دارند.
1-3-4)سیاست های جمعیتی کلان (نظریه ها)
از زمان قدیم، انسان به مسئله جمعیت توجه کرده و به آن اهمیت داده است، اما بررسی علل و عوامل موثر بر فرایند های جمعیتی و آثار و پیامد های آن در سالهای اخیر به مرکز توجه اندیشمندان مبدل شده است.
بررسی آثار و افکار اندیشمندان در طول تاریخ و سالهای اخیر، حکایت از آن دارد که انسان اجتماعی که در اندیشه بهروزی و بهزیستی بوده، گاهی زیادی جمعیت را مایه شادابی جامعه تلقی کرده، و زمانی اندک بودن آن را مبنای آرامش دانسته است و زمانی دیگر میان جمعیت و امکانات زندگی به تعادل و تناسب معتقد شده است.55
این تطورات اندیشه ای همگی شکل دهنده سیاست های جمعیتی کلان در طول تاریخ بوده است که هر زمان به شکل و نوعی خاص درآمده است.
در واقع می توان گفت، سیاست های کلان جمعیتی همان نظریات جمعیتی است که هر زمان به شکلی خاص مطرح شده است مانند سیاست افزایش و یا کاهش جمعیت
2-3-4)سیاست های جمعیتی خرد (برنامه ها)
سیاست های جمعیتی خرد، سیاست هایی هستند که در سطح محدودتر اجرا می شوند و حالت عینی و ملموس دارند. به بیان دیگر، سیاست های خرد، سیاست های بخش خاصی هستند که الگوی عمل و خط مشی سیاست های اجرایی دولت را در امر جمعیت و تنظیم خانواده تشکیل می دهند. از جمله این سیاست ها می توان به موارد زیر اشاره نمود.
• کمک به خانواده ها به منظور افزایش موالید از راه برقراری مساعده های مادی و برقراری حق عیال و اولاد و دادن امتیازهای اجتماعی و فرهنگی به خانواده های پر اولاد.
• حمایت از مادران و کودکان در دوران حاملگی از طریق مبارزه با مرگ و میر عمومی. • تشویق توالد و تناسل با منع روشهای پیشگیری از بارداری مانند سقط جنین و تحریم خرید و فروش وسایل پیشگیری از بارداری.
• نظارت بر افزایش جمعیت شهری و توزیع جمعیت و اتخاذ سیاست های خاص در این مورد.
• تبین و توجیه مسائل تنظیم خانواده و پیشگیری از بارداری از دیدگاه دینی.56
در پایان پس از شناخت سیاست های جمعیتی، اهداف و انواع آن می توان چنین نتیجه گرفت که سیاست های جمعیتی یک جامعه باید متناسب با شرایط و ویژگی های جمعیتی و فرهنگی آن جامعه طراحی و اجرا شود و به راحتی نمی توان سیاست های سایر کشورها را الگو قرار داد.
بخصوص آنکه مسائل جمعیتی مختلف، نیازهای متعددی را در جمعیت طلب می کند. که سیاست گذاران جمعیتی باید علاوه بر توجه به کاهش و یا افزایش جمعیت، به راهکارهایی برای توسعه از جمله ایجاد اشتغال، ارتقای سطح بهداشت، رفاه و امنیت جامعه، تامین مسکن و غیره اندیشیده و سیاست های متناسب با آنها را تصویب و اعمال نمایند. به عبارتی سیاست های جمعیتی باید ضمن توجه به وضعیت موجود و حل مشکلات احتمالی به وضعیت مطلوب نیز توجه داشته باشند.
فصل سوم: مطلوبیت ذاتی سیاست تکثیر جمعیت و
حکم و ادله آن در فقه اسلامی
مباحث این گفتار پیرامون دو محور کلی شکل گرفته است. در ابتدا درباره مطلوبیت ذاتی سیاست تکثیر جمعیت بحث و بررسی صورت می گیرد تا مطل ب به درستی نمایان گردد. سپس به دنبال شناخت بهتر و دقیق تر از بحث، به نظرات موافقین سیاست افزایش جمعیت پرداخته می شود.
گفتار اول: مطلوبیت ذاتی سیاست تکثیر جمعیت
در جوامع دینی یکی از عوامل موثر بر شکل گیری احکام و قوانین اجتماعی، اقتصادی و سیاسی دستورالعملهای دینی و مذهبی حاکم بر آن جامعه می باشد. سیاست های جمعیتی ـ به عنوان نمونه ای از قوانین اجتماعی ـ که از سوی دولت اتخاذ شده و به مرحله اجرا گذاشته می شود نیز از این قاعده مستثنی نمی باشد. یعنی همانگونه که تمامی احکام و قوانین جاری در جامعه اسلامی مطابق موازین شرعی طراحی می گردد سیاست های جمعیتی حاکم بر آن جامعه نیز باید مطابق همان موازین باشد. بنابراین رابطه بین مذهب و برنامه های جمعیتی از اهمیت بالایی برخوردار است که می بایست مورد توجه قرار گیرد.
در فصل گذشته به این مطلب اشاره شد که موافقان سیاست افزایش جمعیت بر این عقیده اند که، اصل اولیه در سیاست های جمعیتی حاصل از متون فقهی اسلامی، افزایش جمعیت است. از این رو می توان گفت اهتمام اسلام بر افزایش جمعیت مسلمانان می باشد.
سنت اسلامی از یک طرف ازدواج با چهار زن را در یک زمان مجاز دانسته، و از طرف دیگر زاد و ولد را نیز تشویق می کند به همین خاطر مسلمانان همواره از زاد و ولد بیشتر و رشد جمعیت بالایی برخوردار بوده اند.57در توضیح این مطلب گفته شده، از آنجا که همه موجودات بر اساس غریزه طبیعی برای حفظ نوع خود تولید مثل می کنند در این میان انسان نیز با توجه به نیروی عقل و تفکر علاوه بر فطری بودن این مسئله به تولید مثل خود توجه دارد.
بنابراین می توان گفت طبق آیات قرآنی، از آنجا که تمامی موجودات به صورت جفت آفریده شده اند58 لذا بقای نوع انسانی در سایه رابطه زوجیتی که میان آنها برقرار می گردد، تحقق می یابد. پس ازدواج مصالح بی شماری دارد که یکی از مهمترین آنها حفظ نسل است و با توجه به متن شریعت می توان گفت تاکید و اهتمام شارع مقدس به امر ازدواج در واقع تاکید به توالد و تناسل می باشد.
از این رو برخی معتقدند که در اسلام تکثیر نسل و افزایش جمعیت مسلمین مطلوب است و تاکید اسلام بر تکثیر نسل صالح بوده و افزایش جمعیت را مهم می شمارد.59 لکن باید دانست چه علل و عواملی سبب اقتضاء چنین مطلوبیتی می گردند. از این رو در ادامه به بررسی علل مطلوبیت سیاست تکثیر جمعیت در اسلام پرداخته خواهد شد. شایان ذکر است که در این گفتار تنها به بیان نظرات موافقین و سخنان ایشان اکتفا شده و بحث و بررسی از آنها به مقامی دیگر واگذار می گردد.
1-علل مطلوبیت ذاتی سیاست تکثیر جمعیت
موافقان سیاست تکثیر جمعیت60، در خصوص مطلوب بودن این سیاست در اسلام به عللی همچون مطلوبیت استیلاد و تکثیر ولد و همچنین مطلوب بودن افزایش نسل مسلمانان اشاره کرده اند. در ادامه هر یک از این علل به طور جداگانه بیان خواهد شد
1- 1)مطلوبیت استیلاد و تکثیر ولد
گرچه مساله مطلوبیت استیلاد و تکثیر ولد در کتب فقهی قدماء به شکل صریح مطرح نشده است. اما گفته هایی وجود دارد که دلالت بر مطلوب دانستن آن در نزد ایشان می کند. مثلاً علامه حلی در کتاب “تذکره الفقها” در باب نکاح، عزل را با این استدلال که موجب تقلیل نسل می شود در حالی که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به آن تشویق کرده، مکروه دانسته است.61
محقق کرکی هم اصل نکاح را به علت این که می تواند موجب تولد فرزندان صالح شود مستحب دانسته است.62
فیض کاشانی در “مفاتیح الشرایع” 63 و علامه بحرانی در کتاب “الحدائق الناظره”64 استیلاد و تکثیر ولد را به عنوان هدفی دینی دانسته اند که اگر ازدواج با این هدف انجام شود عبادت خواهد بود.
در وسایل الشیعه هم بابی با عنوان “بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاسْتِيلَادِ وَ تَكْثِيرِ الْأَوْلَادِ‌”65 گشوده شده و در ذیل آن روایاتی در این مضمون آورده شده است.
با توجه به آنچه گفته شد، موافقان سیاست تکثیر جمعیت معتقدند که استیلاد و تکثیر ولد شرعاً مطلوب بوده و شارع نیز به آن ترغیب نموده است.البته آنچه گفته شد نیازمند بحث و بررسی بوده و ضروری است تا چگونگی دلالت این مطالب بر موضوع سیاست تکثیر جمعیت بررسی گردد.
علاوه بر آنچه گفته شد می توان به علت دیگری در مورد مطلوبیت سیاست تکثیر جمعیت نیز اشاره کرد که در ادامه به آن پرداخته خواهد شد.
1- 2)مطلوبیت افزایش نسل مسلمانان
برخی افزایش نسل مسلمانان را برای زدودن بنای شرک و فساد از مهمترین مقاصد شریعت می دانند.66 از این رو در نظر ایشان افزایش نسل مسلمانان دارای مطلوبیت ذاتی می باشد.
در این جا ممکن است اشکالی وارد شود مبنی بر اینکه، اهتمام شریعت بر تکثیر نسل مسلمانان مختص به دورانی است که جمعیت مسلمانان نسبت به کفار بسیار کم بوده است. و امروزه چنین اقتضایی وجود ندارد. در پاسخ این اشکال آورده اند که خطابات شریعت و سنت اسلامی مطلق و بدون هیچ قید و شرطی می باشد و از این رو شامل تمام دوران ها می شود.67 هر چند که چنین پاسخهای ضعیفی قابل پذیرش نمی باشند اما از انجا که در مقام بیان مطالب موافقین سیاست تکثیر جمعیت می باشیم تنها به نقل آنها پرداخته می شود.
فلذا موافقین سیاست تکثیر جمعیت، از آنچه گفته شد مطلوبیت تکثیر جمعیت در اسلام را برداشت کرده اند. چرا که به عقیده ایشان جمعیت یک جامعه یکی از ارکان اصلی قوت یا ضعف ابعاد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن جامعه می باشد. البته این خود محل تامل است و شاید بتوان گفت در نظر این افراد، وجود شرایط و امکانات کافی مفروض بوده است. حال پس از بیان مسئله مطلوبیت سیاست تکثیر جمعیت نیاز است تا نظرات موافقین این سیاست نیز مورد بحث قرار گیرد.
2-نظرات موافقین سیاست افزایش جمعیت
برخی از علما و فقهای اسلامی معتقدند که کاهش جمعیت و جلوگیری از بارداری، چه در سطح خرد و چه در سطح کلان، مغایر با روح اسلام و آیات قرآن است. این عده با استناد به آیات قرآن و زدودن ترس نسبت به فقر و مشکلات معیشتی حاصل از افزایش جمعیت، لزومی برای کاهش آن نمی بینند و اساساً سیاست کاهش جمعیت را توطئه ای از سمت غرب و استعمارگران می دانند.68
قطعنامه هفده تن از فقهای اهل سنت که در مکه مکرمه صادر گردید، ناظر بر همین مطلب می باشد:
“نظر به اینکه شریعت اسلام ترغیب کننده به فزونی نسل مسلمانان و انتشار آن است، و تحدید نسل و جلوگیری از آبستنی مخالف فطرت انسانی و شریعت اسلامی می باشد، و نظر به اینکه هدف جلوگیری از افزایش جمعیت مسلمانان نیرنگی برای کاهش دادن نیروی انسانی آن ها و تقویت سلطه]]>

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *