پایان نامه بررسی رابطه برنامه درسی پنهان با تفکر انتقادی دانش ­آموزان

مولفه­های برنامه درسی پنهان

1- معماری و کیفیت ساختمان: با توجه به دستاوردهای مفید «علم ارتباطات» صاحب­نظران این رشته معتقدند آموزش­های غیر کلامی و رفتار غیربیانی بیش از سایر عوامل در انتقال پیام به فراگیران نقش دارند. بر همین اساس او وارد تی‌هال یکی از صاحب­نظران حوزه ارتباطات در نظریه خود به نام زبان «صامت» معتقد است « فضا سخن می‌گوید» (نوید، 1373،2) و «زبان حرف می‌زند» پس عبارت مراکز آموزشی و عناصر تشکیل‌دهنده آن مانند رنگ، نور، صدا، تجهیزات حیاط، راهروهای تنگ و طولانی همه و همه اثرات آموزشی و تربیتی دارند. حیاط زیبا و سرسبز، نشاط‌ و شادان را به ارمغان آورده، یادگیری را آسان می‌کند و برعکس مراکز آموزشی تنگ و کوچک به کلاس­های کم‌ نور، تخته فرسوده و صندلی­های شکسته رغبت به درس و بحث و یادگیری را شاید برای همیشه از بین ببرد.

2ـ ساختار اجتماعی و اداری: دایره‌المعارف برنامه درسی اشاره شده است که برنامه درسی رسمی مراکز آموزشی تنها فقط یک بخش از کل سازماندهی مراکز آموزشی است که بر آموزش اجتماعی فراگیران اثر می‌گذارد(لوی[1]،‌1991، ص 733). آیزنر معتقد است: سیستم پاداش، رفتار متواضعانه را پرورش می‌دهد. بعضی تحقیقات جالب دریافته‌اند که پاداش خارجی انتظاراتی در فراگیران ایجاد می‌کند که علاقه‌ آنها را برای فعالیت­های پاداش داده شده سرد می‌کند. سپس اضافه می‌کند با این پاداشها، سیستم پرداخت در مخدرهای پاداش را به وجود نمی‌آوریم؟ (همان منبع)

3- ارتباط متقابل اعضاء: طرز تلقی و رفتار اعضای از عوامل بسیار مهم در تشکیل طرز تلقی‌ها می‌باشد. اگر اعضا در کلاس درس،‌ آزاد برخورد کند و فرصت کافی و مؤثر در اختیار دانش­آموزان قرار دهد تلاش، توانایی و حس اعتماد به نفس را در او تقویت می‌کند. اگر امیال و خواسته‌ها و نظرات خود را محور قرار دهد و با رویه سلطه‌گری برخورد نماید مانع بروز توانایی‌ها می‌شود و در دانش­آموزان گرایش سلطه‌گری به دیگران را پرورش می‌دهد. بعلاوه جهت‌گیری اقتصادی، طبقاتی و فرهنگی اعضا نیز در طراحی و اجرای تدریس و رابطه با دانش آموز مؤثر است. اعضا که امکانات مادی را ارزش مهم تلقی کند محورمان از امکانات مادی را محرومان از یک ارزش تلقی خواهد کرد و متناسب با آن عمل خواهد نمود (ملکی، 1389).

4- روابط میان فردی افراد با یکدیگر: در درون مراکز آموزش عالی به صورت رسمی یا غیررسمی روابط انسانی متعدد شکل می‌گیرد و هر کدام آثار تربیتی خاص خود را دارند. یکی از این گونه روابط، روابط کارکنان و اعضا با دانشجویان و دانش­آموزان می‌باشد. موضع‌گیری و طرز تفکر و نگرش­های افراد و اداره کننده مراکز آموزش در این زمینه بسیار قابل ملاحظه است. اگر کارکنان برداشت­های طبقاتی ویژه‌ای داشته باشند نوع زندگی دانش آموزان در تصمیم‌گیریهای تربیتی تأثیر می‌کند. فرزندان طبقه‌ای که نزد کارکنان مراکز آموزش عالی اهمیت بالاتری دارند از توجهات ویژه برخوردار خواهند شد و دانش آموزان طبقات دیگر از چنین توجهی محروم خواهند ماند.

5- جو اجتماعی: گروه­های مختلف اجتماعی ـ اقتصادی و نگرش­های متفاوتی که فرزندان افراد این گروهها با خود به مدرسه، دبیرستان و دانشگاه می‌آورند، از طریق صحبت­ها و بحث­هایی با یکدیگر و نحوه برخورد آنها با هم تأثیرات عمیق‌ تربیتی را به وجود می‌آورد که در جامعه ما هنوز مطالعه دقیقی در مورد آنها انجام نگرفته است.

6- قوانین و مقررات مدرسه: این عامل در ایجاد برنامه درسی پنهان بسیار موثر است. زیرا در مدرسه برای اداره امور مختلف مانند کلاس­بندی، گروه­بندی دانش­آموزان، روش­های ارزشیابی(نوع آزمون، امتیازات، موفقیت در آزمون و…) مسائل انضباطی، روش­های تشویق و تنبیه، فعالیت­های فردی و گروهی دانش­آموزان یا عدم مشارکت آنان در اداره امور مدرسه و عوامل مشابه مقرراتی وضع می­شود. که هر یک از این قوانین و مقررات در شخصیت دانش­آموز تاثیر می­گذارد. به عنوان مثال، روش ارزشیابی در واکنش معلم نسبت به آثار و نتایج ارزشیابی­ها، یکی از عوامل است. اگر معلم دانش آموز ضعیف را مورد تحقیر و سرزنش قرار دهد طرز تلقی و نگرش منفی را در او تقویت می­کند. و دانش آموز اعتماد خود را به توانایی­ها و جبران شکست­ها از دست می­دهد. این تصورات منفی بخشی از برنامه درسی پنهان است. نوع فعالیت یادگیری(فردی یا جمعی) در آثار و نتایج فعالیت­ها موثر است. دانش­آموزانی که به طور گروهی و جمعی فعالیت می­کنند به صلاحیت­ها و توانایی­هایی دست می­یابند که در شکل فردی فعالیت­ها هرگز حاصل نمی­شوند.

[1] -Lewy

پایان نامه بررسی رابطه برنامه درسی پنهان با تفکر انتقادی دانش ­آموزان پسر پایه پنجم ابتدایی شهر آبدانان