منابع و ماخذ تحقیق استان خوزستان، فیزیولوژی، خراسان جنوبی، استان خراسان جنوبی

2- عملکرد زیاد آن در هکتار نسبت به سایر محصولات
3- امکان قرار گرفتن این گیاه در تناوب‎های مختلف با گیاهان و آب و هوای گوناگون
4- قابلیت مکانیزاسیون کامل در مراحل مختلف کاشت، داشت و برداشت
ذرت یکی از محصولات مهم زراعی است که به تنش‎های محیطی نسبتاً حساس است. از طرفی نیاز به این محصول استراتژیک بسیار بالاست و ضروری است در ارتباط با افزایش تحمل این گیاه زراعی به تنش‎های محیطی راهکارهای به‎زراعی و به‎نژادی اندیشیده شود. 1-1 ضرورت و اهمیت موضوع
طبق آمار وزارت کشاورزی در سال زراعي 92- 1391 ، سطح ذرت دانهاي كشور حدود 290 هزار هكتار برآورد شده كه سهم اراضی آبی 9/99 درصد و بقيه بهصورت کشت ديم میباشد.
استان خوزستان با سهم2/38 درصد از کل سطح برداشت ذرت دانهاي بيشترين سطح این محصول را دارا میباشد. استانهاي: فارس با سهم 8/13 درصد، كرمانشاه با سهم 6/9 درصد ، جنوب استان کرمان با سهم 4/7درصد ، کرمان با سهم 7/5 درصد و اردبیل با سهم 5 درصد به ترتيب ، مقامهاي دوم تا ششم را بهخود اختصاص دادهاند. شش استان مزبور جمعاً 6/79 درصد سهم از برداشت اراضي ذرت دانه‌اي در كشور را دارا هستند. کمترین سطح ذرت دانهای کشور با 9 هکتار متعلق به استان خراسان جنوبی میباشد.
میزان توليد ذرت دانهاي در كشور حدود 9/1 ميليون تن برآورد شده كه 98/99 درصد آن از اراضي کشت آبي بهدست آمده است. بيشترين میزان توليد ذرت دانهاي كشور با 37.6 درصد به استان خوزستان تعلق دارد و استانهاي: فارس با سهم 16 درصد، كرمانشاه با سهم 12.2 درصد، جنوب استان کرمان با سهم 6.8 درصد ، كرمان با سهم 4.5 درصد و قزوین با سهم 4.5 درصد در توليد ذرت دانهاي كشور بهترتيب رتبههاي دوم تا ششم را بهخود اختـصاص دادهاند و شش استان مزبور جمعاً 80.6 درصد از توليد ذرت دانهاي كشور را دارا هستند. کمترین میزان تولید ذرت دانهای کشور با 26 تن متعلق به استان خراسان جنوبی میباشد.
عملکرد ذرت دانهاي كشور در اراضي آبي 7199.2 كيلوگرم در هکتار و در اراضي ديم 2379.4 كيلوگرم در هکتار میباشد. استان کهگیلویه و بویراحمد با عملکرد 11725.7 كيلوگرم در هکتار بيشترين عملکرد ذرت دانهای آبی و استان مازندران با عملکرد 1500 كيلوگرم در هکتار کمترین عملکرد ذرت دانهای آبی را در کشور دارا هستند.استان مازندران با عملکرد 2556.3 كيلوگرم در هکتار بيشترين عملکرد ذرت دانهای دیم و استان گیلان با عملکرد 2172.6 كيلوگرم در هکتار کمترین عملکرد ذرت دانهای دیم را در کشور دارا هستند.
دراستان خوزستان، موقعیت اقلیمی مناسب به لحاظ وجود انرژی خورشید فراوانی، اراضی مرغوب و وجود آب کافی باعث شده ذرت به عنوان محصولی استراتژیک که امکان کشت آن در تناوب با سایر گیاهان نظیر گندم وجود دارد. با توجه به اینکه خوزستان از جمله مناطق گرم ایران می‎باشد که با مشکل تنش گرما مواجه است، لذا تحقیق و پژوهش در این زمینه از اهمیت بسزایی برخوردار می‎باشد. یکی از دلایل انجام این مطالعه محدودیت های مرتبط با رقم موجود ذرت (SC704) می‎باشد. این رقم ذرت که در شرایط اقلیمی معتدله اصلاح شده است و علاوه بر حساسیت شدید لاین‎های والد آن به تنش گرما، خود این هیبرید نیز سازگار به شرایط اقلیمی منطقه نمی‎باشد. دلیل روشن آن تفاوت عملکرد دانه این رقم در خوزستان و استانهایی معتدل تر مثل کرمانشاه یا فارس است که در مناطق معتدله ذکر شده میانگین عملکرد مزارع زارعین حدود 30 درصد بالاتر از خوزستان است در سالهای اخیر محققین مرکز تحقیقات کشاورزی صفیآباد برای اصلاح ارقام جدید ذرت اقدام کرده، که اولین نتایج آن تولید هیبریدهایی مانند کارون، مبین، که تحمل نسبی به تنش های خشکی و گرما دارند. همچنین در سالهای اخیر هیبرید های خارجی وارد کشور شدهاند که کشاورزان آنان را مورد استفاده قرار میدهند اما این هیبریدها برای مشخص شدن سازگاری به مناطق مختلف ایران باید مورد آزمایش قرار بگیرند. در هر اقلیم رعایت تاریخ کاشت مناسب برای یک گیاه و همینطور انتخاب مناسب ترین رقم بر اساس شرایط اقلیمی و فرصت دوره رشد گیاه از شاخصهای بسیار مهم در دستیابی به عملکرد مطلوب ذرت محسوب می‎شوند. در استان خوزستان بالا بودن درجه حرارت در زمان گردهافشانی ذرت در کشت های بهاره از عوامل محدود کننده تاریخ کاشت در کشت بهاره شده است. دراین تحقیق تلاش شده است مقایسه هیبریدهای جدید ذرت، مراحل مختلف رشد زایشی ذرت در برابر تنش گرما در کشت بهاره مورد مطالعه قرارگیرد.
امکان کشت ذرت بهاره و تابستانه از جمله عوامل توسعه ی آن در خوزستان می باشد(عزیز کریمی و همکاران،1384). به طوری که بسیاری از کشاورزان علی رغم این که کشت زمستانه ذرت در مناطق جنوبی کشور به تایید مراکز تحقیقاتی نرسیده است، سطوح وسیعی را به کشت ارقام استاندارد مانندSC704 در کشت های زمستانه و بهاره اختصاص می دهند که اغلب با کچلی بلال و کمبود تولید دانه مواجه می گردد . لذا تعیین تاریخ کاشت بهاره برای ارقام مختلف ذرت، به طوری که مجموعه عوامل محیطی حادث درطول مدت رشد و نمو برای سبز شدن، استقرار و بقای گیاه، رسیدن فیزیولوژیک و سایر مراحل رشد و نمو مناسب بوده و هر مرحله از رشد گیاه در شرایط مطلوب خود سپری شده و با شرایط نامساعد محیطی روبرو نگردد،ضروری است. تاریخ کاشتی مناسب است که منجر به حداکثر عملکرد گردد و با مشکل داشت و برداشت و آفات و بیماری ها مواجه نشود. یکی از تنش هایی که در تاریخ کاشت بهاره ذرت با آن مواجه می شود اثر تنش گرما بر دانه های گرده و تلقیح آنها است ، لذا هدف اصلی این مطالعه یافتن متحمل‌ترين رقم از ارقام جدید در کشت بهاره میباشد، زیرا با توجه به اینکه ورود رقم سینگل کراس 704 به سال 1346 برمی گردد و این رقم دیررس(125 روز دوره رشد) می باشد،، در کشت بهاره زمان گرده افشانی آن به دماهای بالا برخورد میکند از طرفی ذرت گیاهی حساس به سرمای فصل زمستان میباشد بنابراین گزینش و معرفی ارقامی که بتواند در تاریخ کشت مناسب در کشت بهاره قرار گیرد و زمان گردهافشانی آن به دماهای بالا برخورد نکند ضرورت تام دارد در این راستا تحقیق حاضر با پرسش ها و اهداف زیر طراحی و اجرا گردد. 1-2-1 پرسش های تحقیق
1- آیا هیبریدهای جدیدذرت در کشت بهاره نسبت به ارقام قدیمیتر واکنش بهتری نشان میدهند؟
2- آیا عمل تلقیح در تاریخ های کاشت دیر هنگام به علت برخورد گرده‌افشانی با دمای بالا، و کچلی بلال در مزرعه را افزایش می‌دهد؟ 2-2-1 اهداف اصلی
1- بررسی امکان جایگزین نمودن هیبریدهای جدید به جای هیبرید 704 در منطقه خوزستان در کشت بهاره
2- بررسی اثر تاریخ کاشت بر مراحل رشد وخصوصیات فنولوژیکی از جمله مراحل زایشی، گرده افشانی و تلقیح ارقام مورد بررسی در شرایط آب وهوایی خوزستان
3- تعیین بهترین تاریخ کاشت برای هیبریدهای مورد بررسی
4- بررسی سطوح مختلف تاریخ کاشت بر روند گرده افشانی، تلقیح، رشد دانه، عملکرد واجزای عملکرد گیاه ذرت در شرایط آب و هوایی اهواز فصل دوم
مروری بر پژوهش ها
فصل دوم
بررسی منابع
1-2 کلیات ذرت
1-1-2 اهمیت ذرت
ذرت با نام علمی (Zea mayz L.) از جمله مهم ترین غلات میباشد و سطح زیر کشت زیادی را به دلیل تطابق آن با شرایط گوناگون اقلیمی به خود اختصاص داده است و به همین جهت جزء عمدهترین محصولات زراعی مناطق معتدلهی گرم و نیمهگرمسیری بهشمار میرود. هیبریدهای ذرت مورد استفاده در کشاورزی شامل هیبریدهای سینگل کراس1 یا هیبریدهای ساده که از تلاقی دو لاین به دست میآیند و هیبریدهای مضاعف2 که از تلاقی دو هیبرید سینگل کراس به دست میآید و همچنین هیبریدهای تری وی کراس که از تلاقی یک لاین خالص و یک سینگل کراس به دست میآید. 1
هیبریدهای سینگل کراس نسبت به سایر هیبریدها پروتئین بارورتر و یکنواخت تر و در نتیجه عملکرد بیشتری دارند (نورمحمدی و همکاران،1380) . با این وجود برتری هیبریدها از نظر تولید بالقوه زمانی صادق است که شرایط محیطی مناسب باشد.
اگر گیاه ذرت در شرایط نامساعد کشت شود، هیبریدها از واریته های سازگار معمولی، کم تولیدتر و سینگل کراسها و دابلکراسها نامطلوبتر خواهند بود، زیرا اگر گردهافشانی با شرایط نامساعد محیطی مثل بادهای گرم و کمبود رطوبت خاک مقارن گردد یکنواختی سینگل کراسها و دابل کراسها یک نقطه ضعف خواهد بود (بلونس و ادمیدز1،1993).
2-2-2 بوم شناسی ذرت
ذرت دانهای در محدوده 42 درجهی عرض جنوبی تا 53 درجه عرض شمالی کشت می شود درعین حال تولید ذرت علوفهای در خارج از این محدوده امکان پذیر است. این گیاه تا ارتفاع 3000 متری از سطح دریا رشد میکند و دمای محیط عامل محدود کننده رشد آن محسوب میشود (سیادت 1386). دمای محیط در زمان رشد گرده، عامل تعیین کنندهی تلقیح مادگی ذرت بوده و در صورتی که دما بالاتر از 35 درجهی سانتیگراد باشد، دانه های گرده ذرت در مدت زمان کوتاهی (1-2ساعت) قدرت حیات خود را از دست میدهند. مجموع نیاز حرارتی در ارقام ذرت با یکدیگر متفاوت است به نحوی که در ارقام زودرس که دوره رشد آنها کوتاهتر است بین 1500 تا 1800 درجه- روز رشد تجمعی و در مورد ارقام دیررس و خیلی دیررس حدود 2240 تا 2300 درجه- روز رشد تجمعی می باشد. به طور کلی نیاز حرارت تجمعی ذرت دانهای رقم 704SC در منطقه شمال خوزستان جهت رسیدن به مراحل هشت برگی، دوازده برگی، ظهور ابریشم،ظهور کاکل گلهای نر، گردهافشانی، شروع رشد خطی دانه و رسیدگی فیزیولوژیک به ترتیب 385،743، 1039،1200،1411،1956، درجه روز رشد از زمان کاشت نیاز میباشد. 2
2-2 اثر درجه حرارت بر مراحل رشد ذرت
معمولاً در یک دامنه مطلوب دمایی با افزایش دما رشد گیاهان بیشتر می‎شود به شرطی که دیگر عوامل محیطی مانند نور، آب و مواد غذایی محدود کننده نباشد. مناسبترین درجه حرارت در طول دوره رشد ذرت حدود 35-20 درجه سانتی‎گراد است . الیس و سومرفیلد1 (1985) با بررسی تغییرات درجه حرارت از زمان کاشت تا ظهور گل‎تاجی در ذرت، گزارش نمودند که عکس العمل ارقام ذرت با تغیرات درجه حرارت در مراحل مختلف رشد، متفاوت است. ویلهلم23 و همکاران (1999) گزارش نمودند که واکنش ارقام مختلف ذرت به درجه حرارت بالا در مرحله پر شدن دانه ‎یکسان نیست.
لافیت و ادمیز3 (1997) در یک آزمایش مقایسه‎ای تحمل هیبریدهای جدید ذرت را در دمای 13تا 28 درجه سانتی‎گراد ارزیابی کردند. براساس گزارش ایشان تفاوت بین ارقام اصلاح شده برای مناطق گرم با سایر ارقام به خوبی محرز بود و هیبریدهای ذرت از نظر اثرات مستقیم درجه حرارت بر روی تقسیم ماده خشک، تعداد دانه در بلال و وزن هزار دانه تفاوتهای قابل ملاحظه‎ای با هم د اشتند.
تولنار4 (2000) مشاهده کرد که منحنی تجمعی ماده خشک ذرت در مرحله 12 برگی نسبت به حرارت به صورت خطی می‎شود و دمای مطلوب تقریباً 19 درجه سانتیگراد می‎باشد. چیک و جونز5 (1994) گزارش نمودند اپتیمم درجه حرارت برای پر شدن دانه در ذرت حدود 5/22 تا 27 درجه سانتی‎گراد است. دانکن و هسکت6 (1968) مشاهده کردند، میزان فتوسنتز برگ ذرت در حد فاصل دمای 15 تا 31 درجه سانتی‎گراد به میزان زیادی افزایش می‎یابد. بونهم و همکاران1 (1991) اظهار داشتند که پاسخ ذرت به فتوپریود در مناطق گرمسیری بیشتر از مناطق معتدل است. بطور طبیعی در صورتی که درجه حرارت در زمان گرده‎افشانی از 35 درجه سانتی‎گراد بالاتر برود، عمل لقاح به خوبی انجام نخواهد شد. هاشمی دزفولی و هربرت (1996) گزارش نمودند که علت کاهش تعداد دانه در بلال و تعداد دانه در هر ردیف بلال، مربوط به طولانی شدن فاصله بین گرده‎دهی و ظهور کاکل ذرت است.به نظر شوپر و همکاران2 (2000)، دمای بالا در روز قبل از شکوفایی، توانایی زیست دانه‎های گرده را به شدت کاهش می‎دهد و ژنوتیپ‎ها از نظر پاسخ به شرایط محیطی از جمله دما متفاوت بوده و برخی تحمل بیشتری نسبت به تنش‎های دمایی نشان می‎دهند.
فراوانی (1373) آنالیزهای رشد ارقام ذرت را بر اساس شاخص حرارتی درجه روز (GDD) گزارش نمود مناسب‎ترین درجه حرارت در طول دوره رشد ذرت حدود 20 تا 30 درجه سانتی‎گراد می‎باشد.
کوماری و جونیز3 (2001) با بررسی اثر درجه حرارت بالا در دورة تقسیم سلولی بر ارقام ذرت دریافتند که در مرحله پر شدن دانه بعضی از ارقام نسبت به دیگر ارقام ذرت تحمل بیشتری به درجه حرارت بالا دارند. این محققین نتیجه گرفتند که تحمل ذرت به افزایش درجه حرارت مبنای فیزیولوژیک دارد. چیک و جونز 4(1994) گزارش نمودند، محدوده حرارتی حداقل، مطلوب و حداکثر برای فتوسنتز و رشد گیاهانC4 به ترتیب 5 تا 10 ، 35 تا 45 و 45 تا 60 درجه سانتی‎گراد است ، افزایش درجه حرارت به بیش از 35 درجه سانتی‎گراد موجب افزایش معنی‎دار سقط دانه‎ها بعد از لقاح می‎شود و تعداد دانه رشد یافته 35 تا 40 درصد کاهش می‎یابد.4
برزگری به نقل از وسیتونکوس (1981) گزارش داد که درجه حرارت زیاد و رطوبت نسبی کم در هنگام گرده‎افشانی اثرات سوئی بر لقاح و تشکیل دانه ذرت دارد. داش5 (1992) گزارش نمود، اگر در مرحله لقاح درجه
حرارت به مدت 5 روز متوالی 32 درجه سانتی‎گراد باشد، عملکرد دانه براساس شرایط منطقه 10 تا 60 درصد کاهش می‎یابد.
3-2 تأثیر تنش خشکی ناشی از گرما بر عملکرد و اجزای عملکرد
اثرات زیان آور خشکی، به طور کلی در سلول‎ها و بافت‎هایی که در مراحل رشد و توسعه سریع هستند بیشتر مشخص است. از نظر مقدار و کیفیت محصول قابل برداشت، بعضی از دوره‎های رشد گیاهان، بیشترین حساسیت را نسبت به تنش آب دارند. به عنوان مثال، تنش آب در زمان گرده‎افشانی ذرت باعث لقاح مقدار کمی از تخمک‎ها شده و یا هیچ یک از آن‎ها تلقیح نمی‎شوند و در نتیجه بلال ذرت بدون دانه می‎ماند (سرمدنیا 1368). به طوری که تنش آب در زمانی که 50 درصد ابریشم‎ها ظاهر شده‎اند عملکرد را به میزان 80 درصد کاهش داده و همچنین بر روی اندازه بذر نیز تأثیر گذار بود (ماکوس1 و همکاران1980).
تنش ناشی از خشکی در دوره گل‎دهی منجر به کاهش 40 تا 85 درصد عملکرد دانه، افزایش فاصله بین 50 درصد گرده‎دهی تا 50 درصد کاکل‎دهی2 ، ناقص شدن بلال، سقط دانه، پیچش برگ و تشدید پیری برگ شده است. موس و دانوی3 (1972) معتقدند که تنش خشکی]]>

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *